Orta Asya’da rüzgâr, yalnızca otağları sarsmazdı. Bazen bir topun peşinde koşan kadınların neşesiyle dalga dalga yayılırdı. Çinliler bu oyunu gördüğünde şaşkındı: Türk kadınları, ayaklarıyla top sektiriyor, adı da “Tepük” olan bu oyunu büyük bir coşkuyla oynuyorlardı.
Modern futbolun anavatanı genellikle İngiltere olarak bilinir. Oysa tarih, tozlu sayfalarının arasında bize bambaşka bir hikâye fısıldıyor: Türklerin Orta Asya’da, üstelik kadınlar eliyle şekillendirdiği bir top oyunu… Evet, adı Tepük. Deriden yapılmış, içi yünle doldurulmuş bir topla oynanıyor. Ayakla sektirme esasına dayalı. Ve evet, bu oyunu oynayanlar büyük oranda Türk kadınları.
Çinli Tarihçilerin Şaşkınlığı
Çin saray tarihçileri, kuzeydeki göçebe Türkleri anlatırken “onların kadınları bile erkekler kadar cesur ve atik” der. Ama asıl şaşkınlıkları, bu kadınların oynadığı bir oyunla başlar. Çin kaynaklarında “tepük” adıyla geçen bu oyun, belki de futbolun atalarından biri olarak tarihe geçiyor. Wei-shu ve Zhou-shu gibi klasik Çin metinlerinde, kadınların bu oyunu ustalıkla oynadığına dair gözlemler yer alıyor. Düşünsenize: M.Ö. 5. yüzyılda, bozkırda bir çember içinde topla çeviklik gösterisi yapan kadınlar…
Sadece Oyun Değil, Kültürel Bir Durum
Tebük, sıradan bir oyun değil. Aynı zamanda Türk toplumunun sosyal yapısına, kadın-erkek ilişkilerine ve kadının toplumdaki yerine dair ipuçları da barındırıyor. Bugün bile birçok toplumda kadının spor yapması tartışma konusu olurken, binlerce yıl önce Orta Asya’da kadınlar hem ata biniyor, hem savaşta yer alıyor, hem de top oyunlarıyla eğleniyordu. Bu durum, İslam öncesi Türk kültürünün özgürlükçü yapısına işaret ediyor.
Futbolun Kökenine Yeni Bir Işık mı?
Bugün futbolun “resmî” tarihi İngiltere’nin 19. yüzyıldaki oyun kurallarıyla başlasa da, dünyanın dört bir yanındaki top oyunları bu tarihçeye renk katıyor. Çin’in Cuju oyunu, Japonya’nın Kemarisi, Meksika’daki Maya top oyunları ve işte bizim “Tepük”… Belki kuralları farklıydı, belki amaçları başka… Ama bir şey aynıydı: Bir top ve insanın onun peşinden koşma arzusu.
Oyunla Yaşayan Kültür
Bugün televizyonda izlediğimiz, statlarda coşkuyla takip ettiğimiz futbolun kökleri, sadece sanayi toplumunun boş zaman eğlencesinde değil; bozkırda bir topun etrafında gülüşen kadınlarda da saklı olabilir. Tepük, sadece Türklerin değil, insanlığın spor tarihine atılmış zarif bir nottur. Bu notu unutmamak gerek.
