Bir toplumun geleceğini belirleyen en temel unsur eğitimdir; eğitimin kalitesini belirleyen asıl unsur ise öğretmendir. Bugün ülkemizde eğitim sistemine dair yaşanan sorunlar tartışılırken, çözüm için çoğu zaman yabancı eğitim modellerine, başka ülkelerin uygulamalarına yöneliyoruz. Oysa çözüm, sandığımızdan çok daha yakında; kendi tarihimizin içinde, Sultan Abdülmecid döneminde kurulan Dârülmuallimîn (öğretmen okulu) nizamnamesinde açıkça durmaktadır.
Sultan Abdülmecid döneminde açılan öğretmen okulunun nizamnamesinde yer alan üç temel ilke, yalnızca kendi dönemi için değil, günümüz için de son derece ileri ve uygulanabilir bir eğitim anlayışını yansıtmaktadır.
1. Az Sayıda Öğrenci, Nitelikli Öğretmen
Nizamnamede açıkça ifade edildiği üzere, nitelikli öğretmen yetiştirilebilmesi için okula az sayıda öğrenci alınması esas alınmıştır. Bu anlayış, niceliğin değil niteliğin öncelediğini göstermektedir. Günümüzde ise eğitim fakültelerinden her yıl on binlerce mezun verilmekte, ancak bu mezunların büyük bir kısmı mesleğe başlayamamakta ya da yeterli donanıma sahip olmadan mezun olmaktadır.
Az öğrenciyle, daha yakından ilgilenilen, bireysel gelişimin takip edildiği bir öğretmen yetiştirme modeli; hem mesleki yeterliliği artıracak hem de öğretmenliğin değerini yeniden yükseltecektir. Herkesin öğretmen olabildiği değil, hak edenin ve hazır olanın öğretmen olduğu bir sistem hedeflenmelidir.
2. Öğrenciye Maddi Güvence, Eğitime Odaklanma
Nizamnamede yer alan ikinci önemli ilke, öğrencilerin burslarının dolgun tutulmasıdır. Bunun temel amacı, öğretmen adaylarının geçim derdiyle uğraşmadan kendilerini tamamen derslerine verebilmeleridir. Bu yaklaşım, eğitimin yalnızca akademik değil, sosyal ve ekonomik koşullarla da doğrudan ilişkili olduğunu gösteren son derece bilinçli bir devlet politikasıdır.
Bugün pek çok öğretmen adayı üniversite yıllarında çalışmak zorunda kalmakta, asıl odaklanması gereken mesleki gelişim ikinci plana düşmektedir. Oysa devlet, nitelikli öğretmen yetiştirmek istiyorsa, bu süreci bir yatırım olarak görmeli ve öğretmen adayını maddi olarak güvence altına almalıdır. Bu, bir lütuf değil; ülkenin geleceğine yapılan stratejik bir yatırımdır.
3. Mezuniyet Sonrası Sahipsiz Bırakmayan Sistem
Dârülmuallimîn nizamnamesinin belki de en dikkat çekici yönü, mezun olan öğretmenlerin göreve atanıncaya kadar maaşları verilerek okulda tutulmalarıdır. Bu madde, devletin yetiştirdiği öğretmeni sahipsiz bırakmadığını, “mezun oldun, gerisi senin sorunun” demediğini açıkça ortaya koymaktadır.
Bugün ise öğretmen adayları mezun olduktan sonra yıllarca atama beklemekte, ekonomik ve psikolojik olarak yıpranmaktadır. Oysa Osmanlı’nın son dönemlerinde bile öğretmen, devlet için bu kadar kıymetli görülmüş; istihdam süreci planlı ve güvenceli şekilde yürütülmüştür.
Çözüm Kendi Köklerimizde
Bugün eğitim sistemimizi düzeltmek istiyorsak, çözümü sürekli yabancı ülkelerin modellerinde aramak zorunda değiliz. Kendi tarihimizde, kendi toplumsal yapımıza uygun, denenmiş ve mantığı sağlam bir öğretmen yetiştirme modeli zaten vardır. Sultan Abdülmecid dönemindeki Dârülmuallimîn nizamnamesi, öğretmenliğin bir “geçici meslek” değil, devlet güvencesi altında yürütülen kutsal bir görev olarak görüldüğünü kanıtlamaktadır.
Az ama nitelikli öğrenci, maddi güvence, mezuniyet sonrası istihdam garantisi… Bugün hâlâ tartıştığımız bu başlıkların tamamı, yüzyıllar önce net biçimde çözülmüştür.
Çözüm uzaklarda, yabancı sistemlerde değil.
Çözüm işte burada.
Kendi tarihimizde, kendi aklımızda ve kendi değerlerimizdedir.
