Birinci Dünya Savaşı’nın gölgesinde, Osmanlı’nın Arap topraklarındaki hâkimiyetine karşı çıkarılan isyan, bölgenin kaderini derinden etkiledi. Bu isyanın baş aktörlerinden biri olan Mekke Emiri Şerif Hüseyin, İngilizlerle iş birliğine girerek, büyük vaatler karşılığında Osmanlı’ya baş kaldırdı. O gün “bağımsızlık” hayaliyle verilen sözler, bugün hâlâ bölgedeki halkların kan ve gözyaşıyla ödemeye devam ettiği emperyal bir aldatmacanın parçasıydı.
Sherif Hüseyin ve Arap Ayaklanması: Kimin Bağımsızlığı?
1916 Arap Ayaklanması, yalnızca bir etnik kimliğin özgürlük arayışı değildi; Batılı güçlerin bölgedeki nüfuzunu artırmak adına kurguladığı bir senaryoydu. İngilizler, “büyük Arap devleti” vaadiyle Şerif Hüseyin’i ve Bedevi kabileleri yanlarına çekti. Ancak arka planda, aynı dönemde Fransızlarla imzalanan Sykes-Picot Anlaşması, bu vaatlerin samimiyetsizliğini açıkça ortaya koydu.
Neticede İngiltere ve Fransa, Osmanlı’nın çekildiği toprakları kendi aralarında paylaştı. Filistin, Irak, Suriye gibi topraklar manda yönetimleriyle Batı’nın kontrolüne geçti. Şerif Hüseyin’in torunları tahta oturdu ama halklar bağımsız değil, yalnızca yeni efendilere tâbi olmuştu.
Bölgenin Kaderi: Emperyalizm, Kimlik ve İhanet
Bu tarihten sonra Ortadoğu, sürekli olarak dış müdahalelere, darbelerle dizayn edilen yönetimlere ve vekâlet savaşlarına sahne oldu. Emperyalist ülkeler yerel aktörleri kendi çıkarları doğrultusunda şekillendirdi; kimi zaman bir etnik kimliği, kimi zaman mezhepsel ayrılıkları kışkırtarak bölgeyi parçalı ve çatışmalı bir hâle getirdi.
Bugün hâlâ benzer senaryolar farklı isimler, yeni aktörlerle sahneleniyor. O dönemin Bedevî aşiretlerinin yerine bugün kimi zaman aşırı gruplar, kimi zaman kukla yönetimler, kimi zaman da ekonomik bağımlılık altına sokulmuş hükümetler figüranlık yapıyor. İsrail’in bölgedeki varlığı ve onunla kurulan stratejik ittifaklar da bu planın bir devamı olarak okunabilir.
Türk Perspektifi: Bin Yıllık Hafıza ve Sorumluluk
Türk milleti, Selçuklularla girdiği Ortadoğu sahnesinde bin yılı aşkın süredir yalnızca hükmetmedi; düzen kurdu, adalet getirdi. Osmanlı’nın dört asır boyunca bölgeyi yönettiği dönemde mezhep çatışmaları değil, çok kültürlü bir denge hâkimdi. Bugün Türkiye’nin bölgede yeniden etkin olmaya çalışması, sadece jeopolitik değil, tarihî bir sorumluluğun da gereğidir.
Ancak bu sorumluluğu yerine getirirken yapılan her hamle, geçmişin dersleriyle şekillenmeli. Kiminle, neye dayanarak ittifak kurulduğu; hangi projenin kimin menfaatine hizmet ettiği iyi analiz edilmeli. Aksi hâlde bir asır önce olduğu gibi, kandırılan değil kandıran olunduğu sanılan oyunlarda yine figüran olunur.
Tarihi Bilmek, Bugünü Anlamaktır
Sherif Hüseyin’in hikâyesi bir uyarıdır. Emperyalizmin vaatlerine kananlar, sonunda yalnız kalır. Bugün bazı aktörlerin hâlâ dış güçlerle kurduğu ilişkiler, halkın değil, koltukların çıkarına hizmet ediyor. Türk milleti ve bölgedeki tüm halklar için en büyük ihtiyaç, dışarıdan gelen değil, içeriden doğan bir birlik ve vizyondur.
Geçmişten alınacak ders şudur: Coğrafyanın kaderi, ancak bu toprakların insanlarının ortak aklı ve direnciyle değişir. Aksi takdirde, tarih sadece tekerrür eder — hem de daha yıkıcı biçimde.
