Dünya Gazetesinden Yasemin Salih’in haberine göre, evimizde, arabamızda, çantalarımızda; kısacası hayatımıza dokunan her yerde ve anda maskeler hayatımızın bir parçası oldu artık. Bundan iki yıl önce birileri çıkıp da böyle yaşayacağımızı söylese, fazlasıyla uçtuğunu düşünürdük. Hatta medyada ya da seyahatlerimizde sokaklarda maske ile dolaşan Uzak Doğulu insanları görünce çok şaşırır, bunun “abartılı bir önlem” olduğunu konuşurduk. Oysa bugün “Yeniden maskesiz bir hayatımız olacak mı” diye düşünüyor, böylesine korumasız hayatı “aşırı” aşırı buluyoruz.
İnsanoğlu tarih boyunca kullanmış aslında maskeyi… Kimi hayvanları avlarken, kimi özgürce düşüncelerini söyler ya da yaşarken kimliğini gizlemek için, kimi de bugünkü gibi hastalıklardan korunmak için binlerce yıldır saklanmış maskenin arkasına… Tarihin en tehlikeli hastalıklarından kabul edilen “kara veba” nın koku yoluyla bulaştığına inanan doktorlar, kendilerini hastalardan korumak için içi lavanta dolu korkunç maskelerle dolaşıyormuş örneğin. Biz öyle korkunç maskeler takmıyoruz elbette, tam tersine elimizden geldiğince sevimlileştirmeye çalışıyoruz.
COVID-19 virüsü ortaya çıktığı ilk aylarda tüm ülkelerin peşinde koştuğu cerrahi maskeler, Türkiye’nin tekstil ihracatında önemli kalemlerden biri haline geldi. Öyle ki 2020 yılında Türkiye’nin maske ve önlük ihracatı yarım milyon dolara yaklaştı. Neredeyse maske üretmeyen kalmadı. Maskenin üretimi ve ihracatında regülasyon tartışmaları devam ederken tasarımlar çeşitlendi. Daha koruyucu teknik özellikler eklendi, Ar-Ge departmanlarında bilim insanları kullanımı daha kolay tasarımları geliştirmek için çalıştı.
Bugün çevremizde çok farklı maskeler var. Kutularla marketlerden, eczanelerden temin edebildiğimiz bu maskeleri masaya yatırdık bu hafta. Maske hakkında bilinmesi gerekenleri ise Hayat Kimya Ürün Geliştirme Müdürü Belgin Ercan anlattı.
1- YÜZÜNÜZE OTURMASI ÖNEMLİ
Bir maskede hem verimli kullanım hem de koruyuculuk için yüze uyumlu olması ilk kriter. Çünkü yüzü tam olarak sarmıyorsa kullanımı zor olmasının yanında koruyuculuğu da risk içerecektir. Eğer yüzünüze küçük gelirse hem sizi rahatsız eder hem de yeterince korumayabilir; diğer yandan yüze büyük gelen bir maske de sürekli kayacağından rahat kullanılamaz ve virüse geçit verebilir. Bu nedenle aldığınız maskenin yüzünüzü, ağız ve burnunuzu sizi rahatsız etmeyecek şekilde sarması gerekiyor.
2- KUTUNUN ÜZERİNDEKİ SERTİFİKAYI SORGULAYIN!
Maske aslında bir tıbbi ürün olduğu için bazı regülasyonlar, kriterler ve bunlara bağlı olarak da sertifika belgelerine sahip bir ürün. Biz çeşitli kumaşlardan maskeleri görüyoruz ancak bu ürünü sağlık amaçlı takıyorsak bazı denetimlerden geçip geçmediğine dikkat etmemiz gerekiyor. Pandemide artan talep nedeniyle merdiven altı üretimin de çok fazla arttığı maskede kaliteyi ayırmak için bazı ipuçları var. Maske satın alırken ambalajın üzerinde sertifika işaretlerine bakılmalı. Örneğin 13485 sayılı Tıbbi Cihazlar Yönetmeliği’ne uygun olması gerekiyor. Buna ek olarak tek kullanımlık maskeler için hem filtrasyon hem de nefes sıklığı kriterlerini belirleyen 14683 standardı da çok önemli. Çünkü virüsten korumasının yanında, bize nefes de aldırması ve bu nefesin sağlıklı olması bekleniyor. 14683 sayılı sertifikanın da üç ayağı var: Tip1, Tip2 ve Tip2R. Tip2R sertifikası demek üründe sıvı koruması da var anlamına geliyor. Yani sıçramalara karşı korumayı da içeriyor. Uzmanlar bu maskelerin daha koruyucu olduğunu belirtiyorlar.
3- MASKE HANGİ SIKLIKTA DEĞİŞTİRİLMELİ?
Maskenin kullanım süresinde birinci kural nem oranı. Nemlendiğinde maskenin kurusuyla değiştirilmesi gerekiyor. Eğer doğru kullanılıyorsa piyasadaki kaliteli bir maske dört saate kadar kullanılabiliyor. Ancak; elinizle dokunmamanız, her hangi bir zemine değdirmemeniz önemli. Bir şeyler yemek ya da içmek için maskenizi ortadan tutup indiriyor ve yeniden takıyorsanız artık o yeterince hijyen değil demektir. Maskelerin kokusu da önemli. Normal hammadde kokusunun dışında koku oluştuğunda ürünü kullanmamak gerekiyor. Önemli bir nokta da maskenin kutusunun saklanmasıyla ilgili. Kutunun ağzını açık bırakmamak ve başka nesnelerle temasını kesmek hijyen kalması için çok önemli.
4- ÇİFT MASKENİN BİLİMSEL KARŞILIĞI VAR MI?
Daha iyi koruyacağına inanarak, özellikle daha kalabalık mekanlara girerken çift maske takıldığına şahit oluyoruz. Bunun Ar-Ge laboratuvarlarında testleri yapıldı ve kontrol edildi. Sonuç, tek maske ile bir fark içermiyor. Üst üste iki süzgeçten makarna süzdüğünüzü düşünün. Nasıl ki su yine akacaksa, aynı maskeden iki adet üst üste takmak da benzer sonucu verecektir. İki maske ancak yüzü tam kapatamayan maskeler için biri yukarıda biri aşağıda olacak şekilde düşünülebilir. Üst üste takılan maskenin daha iyi koruduğuna dair bir bilimsel sonuç yok.
5- YIKANABİLİR MASKE SAĞLIKLI MI?
Piyasada çeşitli kumaşlardan maskeler görüyoruz. Farklı tasarımlarda yapılan bu ürünlerin bazılarında “yıkanabilir” ibaresi var. Öncelikle her kumaştan maske olmaz. Koruyuculuğun yanı sıra iyi nefes aldırması ve oksijen geçirgenliği çok önemli. Yıkanabilir maskeler için de Türk Standartları Enstitüsü’nün bir sertifikası mevcut. Eğer yıkanabilir bir ürün alıyorsanız bunun için gerekli denetimlerden geçip geçmediğini bu sertifikayı sorgulayarak öğrenmeniz mümkün. Sağlığınız için kullandığınız maskenin nerede, hangi koşullarda üretildiği ve denetimden geçip geçmediği en az virüse karşı korunma kadar önemli bir konu.
