Bir ülkenin adından hareketle o ülkenin insanlarına yeni bir kimlik tanımlamak ne kadar doğru? Fransız’a Fransız, Alman’a Alman, İngiliz’e İngiliz, Rus’a Rus denirken söz konusu Türkiye olduğunda neden Türk yerine Türkiyeli kavramını kullanma ihtiyacı duyuluyor?
Son yıllarda Türkiye’de giderek daha fazla gündeme getirilen kavramlardan biri de “Türkiyeli” ifadesi. Bazı çevreler bu kelimeyi daha kapsayıcı, daha kuşatıcı ve farklı kimlikleri bir arada tutan bir tanımlama olarak sunuyor. Peki gerçekten böyle mi? Yoksa yüzyıllardır oluşmuş tarihî, kültürel ve millî bir kimliğin yerine yeni bir kavram mı yerleştirilmeye çalışılıyor?
Önce basit bir soruyla başlayalım:
Fransa’da yaşayanlara Fransalı, Almanya’da yaşayanlara Almanyalı, İngiltere’de yaşayanlara İngiltereli, Rusya’da yaşayanlara Rusyalı mı diyoruz? Hayır. Fransız, Alman, İngiliz ve Rus diyoruz. Çünkü bu isimler yalnızca bir coğrafyayı değil, aynı zamanda tarihî ve millî kimlikleri ifade ediyor.
Elbette bu ülkelerde farklı etnik kökenlerden, kültürlerden ve topluluklardan insanlar yaşıyor. Ancak bu çeşitlilik, o ülkelerin yerleşik millî kimliklerini ortadan kaldırmıyor.
Peki Türkiye söz konusu olduğunda neden farklı bir terminolojiye ihtiyaç duyuluyor?
TÜRK KİMLİĞİ BİR COĞRAFYA İSMİNDEN İBARET DEĞİLDİR
Türk kimliği, yalnızca Anadolu’da yaşayan insanları tanımlayan bir kelime değildir. Orta Asya’dan Anadolu’ya, Balkanlar’dan Kafkasya’ya uzanan geniş bir tarihî birikimin, ortak kültürün, dilin ve devlet geleneğinin adıdır.
Türkiye Cumhuriyeti de bu tarihî birikimin üzerinde kurulmuştur. Cumhuriyetin kurucu iradesi, farklı kökenlerden gelen insanları ortak bir vatandaşlık ve millî kimlik etrafında birleştirmiştir.
Nitekim Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 66. maddesi açıkça şöyle der:
“Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.”
Bu hüküm, vatandaşlık esasına dayanan anayasal Türk kimliğini tarif eder. Dolayısıyla burada söz konusu olan, herkesin etnik kökeninin aynı olduğunu iddia etmek değil; farklı kökenlerden gelen vatandaşların ortak bir millî kimlik altında buluşmasıdır.
Türk olmak, başka bir etnik kökenden gelen insanın kendi kökenini inkâr etmesini gerektirmez. Bir insan hem Kürt kökenli hem Türk vatandaşı ve Türk millî kimliğinin mensubu olabilir. Aynı durum Çerkes, Laz, Arap, Boşnak ve diğer topluluklar için de geçerlidir.
Kimlikleri birbirinin karşısına koymak yerine ortak vatandaşlık zemininde buluşturmak gerekir.
KAPSAYICILIK, ORTAK KİMLİĞİ ORTADAN KALDIRMAK DEĞİLDİR
“Türkiyeli” kelimesinin coğrafi bir tanımlama olarak kullanılması elbette mümkündür. Türkçede böyle bir kelimenin bulunması da dil bakımından tartışma konusu değildir. Ancak bir kelimenin dilde bulunması, onun Türk millî kimliğinin yerine geçirilmesini zorunlu veya doğru kılmaz.
Burada asıl tartışılması gereken, kelimenin kendisinden ziyade hangi anlamda ve hangi amaçla kullanıldığıdır.
Türkiye Cumhuriyeti’nin vatandaşlık kimliğini “Türk” yerine “Türkiyeli” olarak tanımlamak isteyen yaklaşımın gerekçeleri sorgulanmalıdır. Çünkü kapsayıcılık adına ortak kimliği belirsizleştirmek, toplumsal birlikteliği güçlendirmek yerine yeni ayrışmalara kapı aralayabilir.
Bir ülkede farklı etnik kökenlerin, inançların ve kültürlerin bulunması son derece doğaldır. Ancak ortak bir millî kimliğin varlığı da bu çeşitliliğe engel değildir.
Fransa’da yaşayan farklı kökenlerden insanlar Fransız vatandaşlığı çatısı altında buluşabiliyorsa, Almanya’da farklı topluluklar Alman vatandaşlığı temelinde ortak bir siyasi kimlik taşıyabiliyorsa Türkiye’de de Türk kimliğinin birleştirici niteliğini tartışmaya açmadan bu çeşitliliği kabul etmek mümkündür.
BİZİ BİR ARADA TUTAN ORTAK TARİH VE GELECEKTİR
Bir millet yalnızca aynı sınırlar içerisinde yaşayan insanların toplamından ibaret değildir. Ortak tarih, ortak hafıza, ortak mücadele ve gelecek ideali millet olma bilincini oluşturur.
Türkiye Cumhuriyeti, Millî Mücadele’nin ardından kurulmuş bir devlettir. Bu mücadeleye farklı bölgelerden, farklı ailelerden ve farklı kökenlerden insanlar katılmıştır. Cumhuriyetin temelindeki birliktelik, ortak bir vatan ve bağımsızlık iradesidir.
Bu nedenle Türk kimliğini yalnızca etnik bir aidiyet olarak değerlendirmek, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesini ve anayasal vatandaşlık anlayışını göz ardı etmek olur.
Elbette herkes kendi kökenini, dilini, kültürünü ve tarihini yaşatabilir. Bunun önünde hiçbir engel olmamalıdır. Ancak bunların hiçbiri ortak millî kimliğin karşısına yerleştirilmemelidir.
Sonuç olarak mesele, bir kelimeyi kullanıp kullanmamak meselesinden çok daha büyüktür. Mesele, Türkiye Cumhuriyeti’nin ortak kimliğini nasıl tanımladığımızdır.
Bizim itirazımız farklı etnik kökenlerin varlığına değil, ortak kimliğin yerine başka bir kimlik tanımı konulmasına yöneliktir.
Fransız’a Fransız, Alman’a Alman, İngiliz’e İngiliz, Rus’a Rus denirken Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının ortak anayasal ve millî kimliğini ifade eden Türk kavramından neden rahatsızlık duyulsun?
Bizim için cevap açık: Türkiye Cumhuriyeti’nin ortak kimliği Türk kimliğidir. Coğrafyamız Türkiye, devletimiz Türkiye Cumhuriyeti, milletimizin adı Türk milletidir.
