Tarih bazen küçük bir kasabanın adını, büyük bir milletin kader defterine altın harflerle yazar. Samsun’un mütevazı ilçesi Havza, işte o yerlerden biridir. 25 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal Paşa’nın adım attığı bu topraklarda başlayan kıvılcım, bir milletin şahlanışına dönüşür. Bu şahlanışın adlarından biri ise pek az bilinir ama çok şey ifade eder: Serdengeçtiler.
Evet, Havza halkı o günlerde sadece işgali değil, suskunluğu da reddetmiştir. Atatürk’ün telkinleriyle harekete geçen halk, “vatan elden gidiyor” diyerek, gönüllü olarak 4.250 kişilik atlı-tüfekli bir milis gücü kurmuştur. Bu kahramanlara “Serdengeçtiler” denmiş, çünkü onlar gerçekten de canlarını ortaya koymuşlardır. Bugün bir siyasi slogan hâline gelen “gerekirse can veririz” sözü, onlar için romantik değil, reel bir iradeydi.
Bu teşkilat öyle masa başında değil, ev sohbetlerinde, köy kahvelerinde, cami kürsülerinde şekillenmişti. Önder kadrosu, Havza’nın yürekli ileri gelenlerinden oluşuyordu: Bayram (Çon) Efendi, Saatzade İbrahim Hakkı Efendi, Zübeyirzade Fuat Efendi, Göbeçoğlu Ahmet Ağa ve daha niceleri… Kimi çiftçiydi, kimi esnaf. Ama hepsi aynı harfleri okuyordu: İstiklal.
Havza Mitingi’ni hatırlayalım… İzmir’in işgaline karşı düzenlenen bu ilk kitlesel protestoda Serdengeçtiler, sadece tüfek değil, moral taşıdılar. Halkın korkularını söküp aldılar, yerine umut diktiler. Bir yanda işgalin sessizliği, öbür yanda bir avuç Anadolu insanının haykırışı vardı. Ve tarih, o haykırışı not etti.
Bugün Havza sokaklarında dolaşırken sıradan evlerin önünden geçersiniz, ama biliniz ki o taş duvarların ardında bir milletin şahlanışı mayalanmıştır. Serdengeçtiler, Anadolu’nun öncü kuvveti değil yalnızca; halk iradesinin, örgütlü vicdanın ve liderlik vizyonunun en erken tezahürüdür.
Bu yüzden Havza sadece bir durak değil, bir direniş mektebidir. Serdengeçtiler ise onun ilk mezunları… Ve belki de ilk şehit adaylarıydı. Onlar cepheye gitmeden önce zaten bir savaşı kazanmıştı: Halkın kalbini kazanmışlardı.
Bugün o ruhu hatırlamak, bir tarih ödevi değil; bir millet borcudur.
